"Babunia" -- Deghelt Frédérique. Dlaczego kobiety czytają książki?

Powroty, nawroty..... Nie sądziłam, że domek w mazurskich chaszczach o tej porze roku może być tak rozkosznie przytulny. Złamałam swoją żelazną zasadę, ażeby zimować na południu, wiecie przecież jak ciepłolubne ze mnie zwierzę, jednak z co najmniej dwóch powodów, uznałam że w tym roku musi być inaczej. Po pierwsze moja psiapsióła Donia czekała na dobre wieści, a że bidula nienawidzi internetu (komórkę posiada, ale.... trzyma w niej drewno na opał), tak więc dopiero mój powrót przyniósł jej pociechę. Pomimo iż zajechałam do domu z lekkim przeziębieniem, gorączka i te sprawy, to jednak łyk gorącej herbaty z imbirem plus palce lizać ciasteczka marcepanowe, domowej roboty, raz dwa postawiły mnie na nogi. Dla takiego powitania warto telepać się naście godzin :( przez słowiańskie zadupie. Po drugie -- nie powiem, że mniej ważne -- bliżej mi będzie stąd na Heathrow, gdyż właśnie stamtąd czeka mnie pod koniec roku wylot do USA. Nie wiem tylko czy uda mi się zabookować bezpośredni do Dallas, skąd byłoby najbliżej do Kolorado, ale to jeszcze przede mną...... Tak, moi kochani. Tym razem to już na bank. Czuję rozpacz, że moja wielka wyprawa sprzed miesięcy nie doszła do skutku. Postanowiłam uczcić swoje wyzdrowienie w spektakularny sposób: Kolorado przyzywa. :D

Jest taka reklama batonu Mars (może widzieliście), na której dwoje rdzennych mieszkańców Ameryki wędruje pod górkę; z przodu idzie starzec, za nim jego potomek. Nagle starzec zwraca się do syna: "To dobry dzień żeby umrzeć...", czy jakoś tak. Ponoć znowu puścili ją w TV. (Tak na marginesie, na końcu widać, mały znaczek w rogu, który sugeruje, że reklamę tę nakręcono w tym roku. Que? Przecież puszczano ją w TV ponad dziesięć lat temu, w pierwszej połowie lat 90', ale cóż.... kto by tam pamiętał te zamierzchłe czasy?). Tak mi się przypomniała, jako iż widać na niej, zwłaszcza pod koniec, kiedy dziadek decyduje się żyć dalej, wznoszącą się majestatycznie rzeźbę skalną, tzw. Wrota Kolorado. XD Jestem w nich zadurzona od pierwszej chwili, gdy je ujrzałam. Ale mniejsza o to.......

Książkę, którą wam dzisiaj polecam, dostałam parę miesięcy temu od Doni z dedykacją: Od Starowinki. Dając mi ją powiedziała, że jest to wspaniała powieść, pełna ciepła, choć zawiera także szczyptę goryczy. Na pewno wzmocni mnie podczas trudnych chwil, jest to bowiem punkt przecięcia między tym, co dojrzałe i tym, co dopiero wkracza w życie. Nie wiem czy miała na myśli siebie i mnie, czy może wręcz przeciwnie. Kiedy się rozstawałyśmy, to ona tryskała życiową energią, podczas gdy ja, z podkrążonymi oczami, wychudzona i przestraszona, raczej stałam na przeciwnym biegunie. Ale nie myliła się.

Gdy ma się przykładowo dwadzieścia osiem lat, myśli o starości rzadko nachodzą człowieka. Co najwyżej, przechodząc chodnikiem opodal żebrzącej staruszki, czy też widząc kogoś na wózku inwalidzkim, budzi się w nas na chwilę przestrach, co ja bym zrobił(a), gdybym nagle musiał(a) zamienić się z nią/nim miejscem? Wielu ludzi, jestem tego pewna, w takich chwilach, a więc dostrzegając w tłumie wolno idącą starszą osobę czuje pewien rodzaj satysfakcji. Myślą zapewne, że sami dożyją setki, jeszcze długa przed nimi droga po rynnie czasu. Każdy z nas zakłada, wciąż mnie to zdumiewa, że przed nami jeszcze wiele, długich lat. 

Kurczątko, czyżbyśmy wszyscy potrafili przewidzieć przyszłość? A może jakiś dajmonion informuje nas radiowęzłem z drugiego końca wszechświata, którędy winniśmy iść, aby nie wpaść w kolizję z innym bytem? 

Kiedy parę dni temu obiegła Polskę informacja o śmierci czworga ludzi w awionetce lecącej z Włoch do Katowic, pierwsza moja myśl była następująca: Oni też myśleli, że mają przed sobą jeszcze wiele, długich lat. Hm.... Dlatego każdy powinien sobie wziąć do serca słowa, że długość życia w zasadzie nie ma znaczenia, tak naprawdę liczy się jego jakość. Niektórzy z nas o tym wiedzą, inni przespali swoją szansę, jeszcze innych presja otoczenia zmusiła do pewnych poświęceń, które, kiedy spogląda się na nie z perspektywy czasu, wydają się absurdalnie śmieszne i niedorzeczne. Przy siedmiomiliardowej populacji, czy naprawdę najważniejsze jest to, aby spłodzić kolejną, wygłodniałą paszczencję, dorobić się plazmy na ścianie własnego m-4?

Są jednak chwile w życiu, kiedy młodość i starość przeplatają się ze sobą, tworząc kompozycję z surreala, żywą groteskę albo i arabeskę, niczym wykwintne danie, czujemy na języku zarazem gorycz, jak i pikanterię. Młodość wzburzona przelewa się przez twarde brzegi doświadczenia życiowego i chociaż kotłują się w nas emocje, raz dobre, raz złe, jedno nie ulega wątpliwości: jedna i druga strona czerpie z tego jakąś korzyść. Nam -- młodym, może się zdawać, że osoby starsze mówią innym językiem, że nic nie pojmują, ale to właśnie My jesteśmy w początkowej fazie pojmowania, zgłębiania. Za jakieś piętnaście-dwadzieścia lat, wibrujące we mnie hormony przysiądą na egzystencjalnej dupie a wtedy z większym dystansem zacznę przyglądać się tak sobie jak i innym, raczej w sobie doszukując się wad, aniżeli słabostek drugiej strony. Być może wtedy pogodzę się ze stratą jednej trzeciej życia, może wybaczę to, co zasługuje na wybaczenie... a może i nie, ale nie będzie mi wtedy już tak zależeć (kolejne słowo, którego nie lubię: "zależeć" nieodmiennie kojarzy mi się z "zależnością" od czegoś. Czy gdy "zależy" nam na czymś, jesteśmy jeszcze wolni czy może nieświadomie sami zniewalamy siebie marząc o czymś, co tak naprawdę nie jest nam w ogóle potrzebne?).

Tymczasem -- niejako z pierwszej ręki -- wiem na czym polega opieka nad starszą osobą. To praca całodobowa, bez wytchnienia, bez słowa żalu, wypominania, bez doszukiwania się przyczyn, gdyż gdybym tak czyniła, to znaczy szukała uzasadnienia we wszystkim, dojść bym musiała do straszliwego wniosku, że nie warto było; że gdybym skręciła w inną życiową uliczkę, dzisiaj byłabym wolna.

Tylko co to właściwie znaczy? 

Czy wolność oznacza zapominanie o tych, którzy są nam bliscy? Czy wolność to zachowywanie się jak zbuntowany jastrząbek, któremu za ciasno w rodzicielskim gnieździe? Nie raz już słyszałam, że powinnam zacząć żyć własnym życiem, ale powiedzieć takie słowa może tylko ten, kto nie ma pod swą opieką człowieka schorowanego, ba, kto nie jest jedynym żyjącym jego krewniakiem. Może gdyby był mi zupełnie obcy...... Ale nie jest. Kto ma serce ten wie, że nawet psa z kulawą nogą nie porzuca się w trudnej chwili a co dopiero ojca, matkę, czy innego krewnego, który nagle zachorował, cierpi. No cóż.... Wprawdzie mój pape choruje od 1986 r. z niewielkimi przerwami, ale w sumie stale coś mu dolega. Nie wyobrażam sobie odesłać go do jakiegoś przytułku, domu spokojnej starości, etc. Tak niedawno, kiedy to ja byłam w potrzebie, był przy mnie 24/h, nie zapominając o większej części mojego życia zresztą, i nawet jeśli nie zawsze było między nami różowo, nie mogłabym tak po prostu go porzucić i.... zacząć żyć własnym życiem. Kiedy wreszcie ludzie pojmą, że nasi krewni, zwłaszcza ci starsi wiekiem, mają o wiele więcej nam do zaoferowania niż stare, zabytkowe krzesło czy kredens, a przecież nawet tego nie wyrzucilibyśmy na śmietnik od tak?

Frédérique Deghelt

I dlatego właśnie od razu zaprzyjaźniłam się z Frederique, jej nietuzinkowe, pełne wyczucia, delikatności, ekspresji a przy tym w nienachalny sposób proste, kiedy trzeba dosadne, podejście do tematu starości, przemijania, urzekło mnie dokładnie tak samo, jak kilka lat temu zaczarowała mnie Joanne Harris swoją "Czekoladą" (ach, szkoda, że tak się popsuła ta pisarka...). Nie mogłam się oprzeć tej historii, jest w niej coś magicznego, nie od razu dostrzegalnego, gdyż trzeba czytać ją uważnie, ażeby nie przeoczyć, czy też nie przekręcić w swym mniemaniu jakiegokolwiek słowa. Jak na moje oko, jedno więcej czy mniej, mogłoby zaburzyć tę idealną harmonię. 

Główna bohaterka, prawie tak jak ja, stoi u wrót życia (tym bowiem jest dla mnie liczba 30'), ponadto trudni się pisaniem, jest dziennikarką. Podobnie też jak ja, nie potrafi do końca sprecyzować swojej roli życiowej, miota się pomiędzy pracą a kolejnymi sympatiami, głęboko pod tym skrywając największe marzenie o zostaniu pisarką. Muszę przyznać, że podczas lektury w miejsce Jade stale wklejałam zarówno siebie, jak i samą Fredzię. Jej zaraźliwy uśmiech dodawał mnie samej otuchy, gdyż chyba nic tak bardziej nie dzieli mnie na pół, jak owe "pisarstwo". Z jednej strony chcę i wiem, że powinnam, przynajmniej spróbować, ale przerażenie mnie ogarnia na samą myśl, że musiałabym pod tym kątem podporządkować całe życie, kiedy niepokorny duch we mnie stale się wyrywa: dalej, prędzej, nie teraz, potem..... Jade ma już w zasadzie poukładane życie jeśli chodzi o zawód, który wykonuje. Na tym polu o wiele łatwiej rozpocząć karierę pisarską, niż z pozycji chodnika. Poza tym mieszka w kraju, gdzie ceni się takie metamorfozy, emancypacja jest daleko posunięta*. W życiu takiego wolnego strzelca, jakim jest Jade nie może dziać się lepiej a zarazem gorzej. Rzadko widuję takie kobiety w Polsce. Nasza słowiańska kultura jest wciąż do tyłu jeśli chodzi o wyzwolenie ze sztywnych ram, porządku.

Dlatego, gdy Jade postanawia nagle "zaadoptować" swoją babcię, prostą kobiecinę ze wsi, tak skrajnie z pozoru niedopasowaną do jej nowoczesnego życia w wielkim mieście, może wydawać się to dla niejednego totalnym szaleństwem. Tylko kto powiedział, że postępowanie w zgodzie z duchem czasów zawsze wychodzi na dobre? Czy XXI wiek jest grubą, czerwoną krechą, która ma oddzielać od siebie pokolenia tak jak czynił to drut kolczasty w obozie zagłady? Jade nie mogła pogodzić się z przedmiotowym podejściem do człowieka na prowincji, który skazywał babunię na przytułek tylko dlatego, że raz się poślizgnęła i upadła. Ileż to razy my, młodzi i doskonali potykamy się i padamy na swój zadufany w sobie zad? A jednak nikt nie śmie odebrać nam za to swobód obywatelskich. 

 

Nie jest to jednak wyłącznie opowieść o spotkaniu ze sobą dwóch pokoleń, co raczej prezentacja podobieństw, które w uniwersalny sposób łączą ze sobą wszystkich, bez względu na wiek, płeć, język. Książki -- jeden z tematów przewodnich, staje się dla dwóch pań pomostem do zrozumienia siebie, do większej otwartości, bliskości. W miarę czytania, tak było ze mną, zaczynamy się rozluźniać i w pewien sposób zazdrościć bohaterce tego szczególnego związku, tej szansy, jaką zaznała poprzez zwykły odruch serca, ażeby zabrać babcię do siebie. Więź która powoli się między nimi rodzi, niczym balsam dla duszy, zbudził we mnie żal do mojej własnej babci, która de facto babcią nigdy nie była. Przez kilka lat odwiedzałam ją często, ale stale miałam poczucie, że nie jestem u siebie, że nie jestem chciana. Nawet te nieliczne okazje, kiedy zjeżdżała się cała rodzina, gdy razem zwiedzałyśmy Niemcy, Czechy albo rodzinne strony Omy (babci), bledną z porównaniu z sytuacjami, kiedy słyszałam takie słowa: Na co mi to kupiłaś? Teraz ja będę musiała coś ci kupić na urodziny. Hmmm.... Nie ma to jak "babcia", prawda?

Jade ma okazję poznać samą siebie, wielkie pokłady czułości, o którą siebie nie posądzała a w miarę jak starowinka się na nią otwiera, młoda kobieta, dowiaduje się również, jak niesłusznym jest osądzanie kogoś na podstawie miejsca i czasu urodzenia, jak niegodnym współczesnego człowieka jest założenie, że "prostota" oznacza nudę, pustkę. O życiu tytułowej babuni można powiedzieć to wszystko, jeśli nie zna się niezgłębionej toni kobiecego serca, która potrafi ukryć -- nie tylko przed całym światem, ale i przed -- bliskimi, prawdziwą wartość siebie jako jednostki. Na tej samej zasadzie, ocenianie wszystkich muzułmańskich kobiet przez pryzmat ich burki, zdaje się być niesprawiedliwe. Życie stale nas zaskakuje, a co dopiero -- człowiek. Tak właśnie jest z babcią Jade. Na zasadzie targu wymiennego, każda ze stron zaczyna zwierzać się drugiej stronie a wnioski z tego, płynące głównie dla nas, jako niemych odbiorców, są bezcenne. Jade prosi babunię o obiektywną ocenę jej pierwszej książki. Z kolei babunia, zdradza wnuczce długie dzieje swego życia, w którym "czytanie" nie było mile widziane. Ciężka praca w domu i wokół niego, była dla krewniaków o wiele cenniejsza niż sztuka. Przykre, ale nawet dzisiaj stykam się z dokładnie takim samym podejściem do książek, muzyki czy innych form sztuki, z tymże dzisiaj na buractwo nikt już nie zwraca uwagi, prawda? Na koniec dodam, ażeby nie odbierać wam przyjemności z czytania tej książki, a na pewno będziecie ją czuli, bo jest przepiękna, wartościowa, iż każdy etap tej powieści jest ważny, wart smakowania, cytowania i doń powracania, nie zapominając o samym finale, który może zaskoczyć ;) Także gorąco polecam :))

"Większość czytelników stanowią kobiety. Sądzę, że kobiety tak dużo czytają, ponieważ potrafią usłyszeć to, co niewypowiedziane, i nie obawiają się, że uczucia pozostawią w nich ślady, ponieważ one już są w ich sercach” -- Frederique Deghelt.