"Kontakt" (1997) -- Carl Sagan. "Szczerość jest jeszcze trudniejsza od matematyki".

Trailer filmu "Contact"

Jedno z największych marzeń ludzkości, odkąd dotarło do nas, że poza naszą galaktyką istnieją miliardy innych, jest odkrycie najmniejszego choćby śladu życia w kosmosie. Kino przyzwyczaiło nas do widoku ufoludków, przyjaznych lub mało sympatycznych stworów, które z bezmiarów kosmosu zjawiają się u nas bez zapowiedzi, siejąc zamęt, rzadziej jednak mamy okazję przyjrzeć się bardziej racjonalnym, hipotetycznym wersjom pierwszego kontaktu. To czy istnieje inteligentne życie gdzieś daleko stąd czy nie, jest równie prawdopodobne jak to, że którykolwiek z nas trafi kiedyś szóstkę w Lotka, ale jeśli wziąć pod uwagę fakt, iż w samej tylko Drodze Mlecznej istnieje ok. 400 miliardów gwiazd, a co roku średnio powstaje od 1 do 3 nowych, z których przynajmniej część może mieć dokładnie taki sam lub podobny układ planetarny, no cóż... Jak powiedział Carl Sagan, gdybyśmy w tym wielkim kosmicznym oceanie byli sami, byłoby to niesamowite marnotrawstwo przestrzeni.

Film Roberta Zemeckisa z 1997r. (dziwny to był rocznik, świat oszalał wówczas na punkcie Titanica, podróże kosmiczne zeszły na dalszy plan) nie umknął mej uwadze i to właśnie na niego udałam się do kina, zrażona wzdychającymi do DiCaprio fankami. Nie przepadam za tłumami, co tu dużo mówić, zawsze byłam na bakier z własnym rodzajem, ale dzięki temu właśnie nigdy nie umknęły mi takie produkcje, ani też inne niszowe dzieła. Pamiętając słynną maksymę Kierkegaarda, że "prawda zawsze jest w mniejszości" (bez względu na to, co rozumiecie pod pojęciem -- prawda), po raz kolejny odnalazłam cząstkę siebie w czymś, co umknęło innym. Hollywood narzucił ludziom pewien szablon obcych form życia i pomimo iż mam wielki sentyment do kosmicznych sag, takich jak: "Obcy", "Predator", "Gwiezdne Wojny", "Gwiezdne Wrota" czy "Battlestar Galactica", bliższa jestem wizji Sagana, w której kontakt nie jest nachalny, lecz stopniowy i na odpowiedni dystans, przez co rasa ludzka nie musi czuć lęku ani obiekcji przed pozytywnym odpowiedzeniem nań. Sagan zawarł w swej książce jak gdyby to wszystko, co rozumiemy dzisiaj pod pojęciem "internetu". Czy nie jest tak, że bliżsi są nam często ludzie żyjący gdzieś daleko od naszego miejsca zamieszkania, zaś sąsiedzi zza ściany wydają się przybyszami z kosmosu? Tak a nie inaczej winno się odbierać tę książkę, jak i film, który powstał na jej podstawie; dokładnie rok po śmierci Carla i to właśnie jemu jest dedykowany. [Polecam dział poświęcony Carlowi na moim profilu You Tube, gdzie znajdziecie filmy z cyklu: "Kosmos"].

Kiedy szepczecie, kosmos Was słucha

Po czternastu latach od jego premiery, po raz kolejny zalałam się łzami. Od razu uprzedzam, że najlepsza pora na jego projekcję, to cicha i spokojna noc, wtedy tylko można w pełni poczuć siłę przekazu, smutek i dystans dwojga ludzi, których dzieli niemal wszystko, lecz łączy jedno: wiara. Pisząc o dwojgu ludzi mam na myśli wiele par, typów osobowości i pokrewieństwa. Jest to bowiem złożona opowieść. Z pozoru rzecz dotyczy wyłącznie głównej bohaterki, Ellie Arroway (w tej roli: Jena Malone, młoda Ellie; Jodie Foster, dorosła E.A.), lecz jak wnet się przekonacie, mamy sposobność ujrzeć cały przekrój naszego gatunku, niestety najczęściej w najgorszej jego formie. Co nie znaczy jednak, że Sagan czy reżyser filmu skupili się wyłącznie na wadach naszego społeczeństwa, bynajmniej. I w tym celu użyłam sformułowania: wiara. Możecie się ze mną zgodzić lub nie, ale gdyby świat składał się wyłącznie z ludzi, którzy wierzą w Boga, prawdopodobnie unicestwilibyśmy się już dawno temu. Tymczasem wiara jest czymś, co łączy wielu, choć niekoniecznie musi zawierać w sobie pierwiastek metafizyczny. Postać Ellie Arroway jest tego najlepszym przykładem. Jest to trzydziestoparoletnia kobieta, która wierzy, a i owszem, ale tak jak Fox Mulder, wierzy że nie jesteśmy sami we wszechświecie, w naukę, w potęgę ludzkiego umysłu, matematyki. Od dziecka rozwijała w sobie wielką pasję do nawiązywania kontaktu z drugim człowiekiem, choć początkowo było to małe, domowe radyjko o wąskiej częstotliwości. Wpatrzona w nocne niebo, bardzo wcześnie załapała bakcyla astronomii a wrodzony talent do nauk ścisłych, zaowocował błyskawiczną karierą naukową. Nie ukrywam, że zazdroszczę takim ludziom. Zazdrość to brzydka rzecz, fakt, ale jeśli działa na nas jak doping, to czemu nie?

W przypadku Ellie, samoistny doping zaprowadził ją do Arecibo (projekt SETI). Patrząc na takich ludzi jak ona, marzę o dniu w którym świat będą zamieszkiwać wyłącznie takie osobniki. Jak dla mnie, a mogę mówić wyłącznie za siebie, tylko ludzie autentyczni, którzy żyją pasją, zasługują na miano "człowieka", bo jak już mówiłam wiele razy, nie wystarczy mówić, chodzić na dwóch nogach i wyciągać rękę po jeszcze, ażeby nim być. Ale żeby zrozumieć Ellie, trzeba cofnąć się w czasie, gdy miała 9 lat i mieszkała ze swym ojcem. Matka Ellie zmarła przy porodzie. Ted Arroway (David Morse) zadbał jednak o to, aby Ellie nigdy jej nie brakowało, żeby nie czuła się sierotą. To dzięki jego otwartemu na świat spojrzeniu, Ellie nabrała potrzebnych do samorozwoju cech takich jak: pewność siebie, asertywność, o wyobraźni nie zapominając. Niestety śmierć ojca zakończyła tę sielankę. Ellie musiała odtąd sama zmagać się z życiem, ale tego nie znajdziecie w filmie (polecam więc książkę). Ellie która interesuje nas najbardziej, jest już dojrzałą panią astronom, uporczywie poszukującą zarówno: odpowiedzi na nurtujące ją pytania, jak i... dotacji na dalsze badania. Z tym jednak jest krucho. Ameryka czasów Clintona, a więc skupiona bardziej na gospodarce, zasobach aniżeli urojonych wizjach o zielonych ludkach, nie spogląda już w niebo tak jak kiedyś. Prędzej pod kątem zagrożenia tudzież własnej korzyści. Ludzie z ideą są na cenzurowanym.

I wtedy zjawia się on -- Palmer Joss (Matthew McConaughey), niedoszły ksiądz, obecny pisarz i doradca Białego Domu w kwestiach, że tak powiem... moralności). Nie jest to jednak typ konserwatysty, purytana czy też innego rodzaju fanatyka. Prawdę mówiąc pierwsze co robi po zapoznaniu się z Ellie, to zaciąga ją do łóżka i chociaż nie bez powodu znalazł się w Puerto Rico, niemal z biegu zaiskrzyło coś między tym dwojgiem. Tyle że Ellie nie zamierza się z nikim wiązać, za bardzo się boi, że mogłoby to ją odciągnąć od celu, ku któremu zmierza, ale także tego, że gdy już oddałaby cząstkę siebie drugiej osobie, ukochany zniknąłby z jej życia tak jak ojciec. Powiem wam szczerze, że spośród wielu filmów, jakie widziałam, w tym jednym autentycznie mi żal biednego Palmera, gdy po rozkosznym figlowaniu w łóżku, Ellie porzuca go o wczesnej porze pół-nagiego, obiecując, że... zadzwoni ;)- 

Los czy może przypadek, pal licho, chciał, że tych dwoje spotkało się kolejny raz dopiero kilka lat później. Punkt kulminacyjny w karierze Ellie jest aż nadto widoczny, gdyż kończą się z takim trudem wywalczone granty. Nie chcę wam streszczać całego filmu, powiem tylko, że po raz kolejny sprawdziła się teoria, iż nadzieja (cokolwiek przez nią rozumiemy) przychodzi zazwyczaj wtedy, gdy wszystko wydaje się stracone. Kiedy już nie ma nic poza nią, staje się dla ludzi czymś o wiele cenniejszym niż życie, czymś, za co warto nawet umrzeć, byleby tylko jej nie utracić. Ellie myślała tak samo i ten wielki trud, jaki włożyła przez całe swe życie, aby usłyszeć odpowiedź z drugiej strony, w końcu się opłacił. Co najważniejsze, choć prawda ta szczypie także mnie, bo pod wieloma względami na własnej skórze doświadczałam podobnych ludzkich zachowań w przeszłości, Ellie osiągnęła to wszystko sama (no, może nie tak do końca, ale tego dowiecie się z filmu); ludzie którzy stawali na jej drodze albo byli cwaniaczkami gotowymi przywłaszczyć sobie jej dokonania, albo zabobonnymi głupcami (nie mam tu na myśli wyłącznie ludzi religijnych, żeby było jasne).

Tak naprawdę nie macie bladego pojęcia, jak piękny jest Wszechświat

Ażeby zamknąć spójnie, choćby w minimalnym stopniu, ten subiektywny opis, chciałabym na koniec podzielić się z wami pewną uwagą czy też refleksją. 

Jest wiele ciekawych wątków, które porusza ten film, począwszy od naszego pochodzenia (jako rodzaju ludzkiego), roli we wszechświecie, naszej wspólnej przyszłości o ile w porę otrzeźwiejemy z samozachwytu, bo niestety jak na razie krucho z tym; kończąc na relacjach ogólnoludzkich, tak jakby kataklizmy i choroby nie dość dzieliły nasz gatunek, to jeszcze dzielimy się sami, na tych, co wierzą i nie wierzą, na białych i kolorowych, na płcie, orientacje, języki i narodowości, tak że można stracić rozeznanie w tym wszystkim (szczerze zatem współczuję każdemu obcemu*, który zechciałby nas "podglądać"). Mnie jednak najmocniej poruszył konkretny fragment filmu, w którym Ellie odpowiada na szereg pytań przed komisją i wszystko wskazuje na to, że jest idealną kandydatką na nawiązanie bezpośredniego kontaktu z obcą rasą. Niestety wtedy włącza się do rozmowy Palmer, zadając jedno, jakże banalne pytanie, ale które, okazuje się decydujące w ostatecznym wyborze tejże komisji. "Czy wierzysz w Boga?". Hm... Co wy byście odpowiedzieli? Ellie nie potrafi skłamać, chociaż wie, że w danej chwili straci wszystko. Jest więc szczera i mówi to, co czuje. Tymczasem chwilę później, ktoś inny, wiedząc jakiej odpowiedzi oczekuje rada, ciska bezczelnie kłamstwo i ok, wszystko gra. Przechodzi pan dalej, gratulacje. Tyle że człowiek ten niedługo potem, ponosi za swe kłamstwo surową karę. 

Ten moment filmu uświadomił mi, że w życiu wcale nie chodzi o zdobywanie kolejnych szczytów za wszelką cenę, że nie liczy się tak naprawdę to, co pomyślą o nas inni, że jedynym sędzią przed jakimkolwiek staniemy jesteśmy my sami, a jeśli patrząc we własne odbicie nie jesteśmy w stanie zachować się godnie, cóż znaczą w takim razie nasze życiowe osiągnięcia, czy ma jakikolwiek sens czemukolwiek oddawać się bez reszty? Dzisiaj, z perspektywy czasu, jak na dłoni widzę swoją niemoc, która rozdzierała mnie od środka, bo konieczność i to co wypada, było dla mnie ważniejsze niż to, co naprawdę czułam. Żyłam w kłamstwie a w takim razie czy którekolwiek z moich szumnych deklaracji miało jakiekolwiek znaczenie? Nie mogłam przecież zaznać szczęścia, stale zaprzeczając wewnętrznemu głosowi, tej intuicji czy też zdrowemu rozsądkowi, który mówił mi, że to nie tak, że jest inaczej. Podobnie było z Ellie. Tyle że ona była odważna i chociaż na szali postawiła swoje największe marzenie, twardo trzymała się tego, w co... wierzy; a wierzyła, że Boga nie ma. 

To, że ponad 90% ludzi na Ziemi w coś wierzy nie jest jeszcze dowodem na to, że mają oni rację, czyż Kierkegaard, a więc sam "wierzący", nie powiedział, że "prawda zawsze jest w mniejszości?". Ale to jedna rzecz, jeśli im jest dobrze w wierze, to ich sprawa. Z jakiej jednak racji o wyborze najlepszego z kandydatów do podróży kosmicznej miałaby przesądzać ludzka maniera? Jakieś hobby czy urojenie? Dlaczego wolny wybór miałby przysługiwać wyłącznie wierzącym? Ellie była wierna samej sobie i dzięki temu nie dość, że przeżyła tę próbę charakteru, ale i dopięła swego. Może zatem rację mają ci, którzy twierdzą, że nawet jeśli mylimy się my, a rację macie wy, to czy stwórca wszechrzeczy miałby być aż tak małostkowy, ażeby bardziej cenić posłuszne i głupie ciele aniżeli człowieka, który również żyjąc moralnie, szuka jednak dowodów? Jednego jestem pewna, po niedawnym seansie filmu "Kontakt", bez względu na to w co (jeśli w ogóle wierzycie), jedno nie ulega wątpliwości: Lepiej być gorącym lub zimnym, aniżeli letnim. A jak jest w ostateczności i tak czas pokaże....

 Tutaj możecie obejrzeć ten film lub go ściągnąć:
 |
"Contact"

[A TUTAJ ciekawą analizę zawartych w nim efektów specjalnych, tylko radzę przeczytać po seansie].