"Biblioteka cieni" -- Mikkel Birkegaard. Bierne czytanie to nie żarty.

"Czytanie może bardzo przeszkadzać, ba, może nawet być niebezpieczne. I to nie tylko dla tego, kto czyta, ale też dla wszystkich w pobliżu. (...) Wyobraź pan sobie, że wszyscy dookoła czytają bez ograniczeń. (...) Słowa i zdania fruwałyby w powietrzu jak płatki śniegu w zadymce. (...) Zmieszałyby się ze sobą, posklejały w niezrozumiałe frazy, podzieliłyby się, żeby potem znów połączyć w całkiem nowe akapity i nowe rozdziały. Oszalałbyś pan, próbując znaleźć sens w czymś, co żadnego sensu nie ma. (...) Teksty bez czytelników niczego nie mówią. Potrzebni są czytelnicy, a wtedy książki mówią, oj, mówią. Ba, one wręcz śpiewają, szepczą, krzyczą... (...) Może powstać z tego cały chór wyjców. Okropieństwo".

Słowa te -- wbrew pozorom -- nie należą do pozbawionego uczuć wyższych urzędnika w magistraturze, której chorym celem byłoby zwalczanie słowa pisanego wszelkimi możliwymi środkami, tak iżby kolejne pokolenia rosły na idealnych wyjadaczy kaszy dla niewolnika. Nie doszukujmy się zatem na siłę porównań z naszym własnym podwórkiem, gdyż niestety, byłyby aż nadto widoczne, a przecież nie jest moją intencją wprowadzać zamieszanie, co najwyżej podsunąć delikatnie, że takiż cel, co poniektórym środowiskom, przyświeca.

Cytat ów pochodzi z książki duńskiego pisarza, Mikkela B. Słowa te zostały wypowiedziane już na samym wstępie do głównego jej bohatera, bynajmniej nie po to, aby do czegokolwiek go zniechęcać. Jak się później okaże, jegomość, który je wypowiedział, miał szczere intencje, wiedział bowiem to samo, co wiem ja, a także czego dowiedział się później nasz bohater, że jak długo nie znamy całej prawdy o przedmiocie, który nas zajmuje, tak długo pełny wachlarz jego możliwości jest przed nami skryty. Czytamy zatem jakąś książkę, ale czy naprawdę rozumiemy słowa, które do nas przemawiają? Wydaje się nam, że przebywając w świecie fantazji, jesteśmy sam na sam z własnymi myślami. Nic bardziej mylnego...

Podczas lektury książki "Biblioteka cieni", zastanawiałam się sporo, jak wiele ja sama byłabym w stanie poświęcić, aby dowiedzieć się jeszcze więcej, ażeby znaleźć się u wylotu życiodajnego źródła mądrości, móc zaczerpnąć zeń ile się da, tak żeby słodki posmak wiedzy na mych spragnionych ustach, mógł przez wieczność gasić me pragnienie? Czy nie chcielibyście wiedzieć o czymś, o czym inni nie mają zielonego pojęcia? Albo posiadać klucz do uchylania wrót w nieznane, w dowolnie wybranej przez was chwili?

Któż by tego nie chciał? Na pewno są tacy, którzy zaprą się tego w żywe oczy, ale bądźmy ze sobą szczerzy -- przynajmniej w myślach -- czy gdyby "wiedza, sama w sobie" nie była tak szalenie ważna, to czyż wszelkie realne siły tego świata stawałyby na drodze jej akolitom? Czyż przez wieki ginęłyby na szafotach nieprzebrane rzesze mądrych? Czyż władza pod wszelkim mianem i kolorem, zamykałaby usta swym przeciwnikom, mordując co najwytrwalszych? Czyż sekty wszelakie, noszące nazwę: religii, śmiałyby ludziom narzucać zastój umysłowy, podsuwając gotowe wyjaśnienia a pod groźbą wiecznego potępienia, zabraniały szukać innych? Sami odpowiedzcie sobie na te pytania, jeśli macie odwagę.

Doprawdy nie pojmuję, dlaczego raz po raz spotykam się z dosyć niską oceną książek, które coś dla mnie znaczą, i pomimo iż wiem, że mam do czynienia z raczej niskim poziomem owych recenzentów, to jednak wciąż mnie to wkurza. Czy naprawdę we wszystkim muszę stale iść pod prąd? Czasami mam wrażenie, że mam przeciwko sobie -- wszystkich. Dziwne to uczucie, nie twierdzę, że czuję z tego powodu jakiś dyskomfort, lata praktyki uczyniły ze mnie mistrza w godzeniu się z faktem, że w większości otaczają mnie debile. Ale cóż... Jak zwykle wypada rzucić oklepane przez dekady powiedzonko: że o gustach się nie dyskutuje. Tak?

A dlaczego by nie? Najprościej zasznurować usta i przełknąć, że enty nieudacznik życiowy został nazwany pisarzem-poetą-aktorem-piosenkarzem roku. Gódźmy się na to, że otacza nas miałkość, stańmy się częścią folwarku zwierzęcego, w którym ten tylko pan, kto potrafi unikać gnojówki. Ach, nie macie pojęcia, jak niekiedy świerzbią mnie paluszki, aby strącić niektórym panom te złote korony z ich głów, gdyż najdroższe nawet perfumy, stroje i oklaski, nie są w stanie ukryć, ciągnącego się za nimi fetoru. Tylko, po co? Na pewno są tacy, którzy by tego chcieli. W takich chwilach -- nie macie pojęcia jak bardzo tego pragnę -- przydaliby się ludzie z tym szczególnym darem, jaki opisał pan Mikkel. Wystarczyłoby odwiedzić tego, czy owego ministra i grzecznie się doń uśmiechając, przeczytać zgrabnie uszykowany w tym celu tekst. Oj, działoby się... ;D

Jon Campelli, główny bohater danej książki, jest synem starego, szanowanego w Kopenhadze antykwariusza/bibliofila. Jednak życie nie rozpieszczało Jona, osiągnął wprawdzie satysfakcjonujące stanowisko w pewnej renomowanej firmie adwokackiej, ale kosztem wspomnień. W bardzo młodym wieku, stracił obydwoje rodziców. Matkę -- która popełniła samobójstwo; Ojca -- który postanowił odciąć się od syna, wysyłając go do szkół. Mając więc ok. 30 lat na karku, Jon żył sobie spokojnie, lecz samotnie, osiągając wyżyny w swoim fachu. Stale jednak towarzyszyło mu to nieznośne poczucie odrzucenia, przez co nie potrafił ułożyć sobie życia prywatnego. Praca stała się dlań jedynym domem i pasją.

Właściwie owe pesymistyczne słowa, które zacytowałam na początku, doskonale oddają ducha Jona, który, jakby na przekór sobie, postanowił nigdy więcej nie wziąć książki do ręki. Przed tragiczną śmiercią matki, stale przebywał w antykwariacie swego ojca: "Libri di Luca" i książki wzbudzały w nim żywe emocje. Ale nie dziwię się mu, zważywszy na odepchnięcie, którego doświadczył. To tak, jak z dziećmi z pijackich rodzin... Czy może dziwić, że nawet najmniejszy zapach alkoholu wzbudza w nich awersję?

Niespodziewana i zgoła tajemnicza śmierć ojca Jona, jest dla niego okazją, aby spotkać się ze starym przyjacielem rodziny, skądinąd pracownikiem w.w. antykwariatu, niejakim Iversenem, by w spokoju zastanowić się nad dalszym losem tego miejsca, a jako że właśnie otrzymał propozycję prowadzenia ważnej sprawy sądowej, odnajdujemy go na rozstaju dróg. Jon nie jest zainteresowany tym, aby tracić czas na książki, z drugiej jednak strony, samo to miejsce budzi w nim silną potrzebę odnowienia starych znajomości. Nie wie jednak, że przywiodło go tutaj przeznaczenie, że pod pozornie błahym powodem śmieci Luki (zawał), kryje się prastara tajemnica i jeszcze większy wyścig po władzę nad całym światem. Tak, tak... Zawsze jak nie wiadomo o co chodzi, to na pewno chodzi o: władzę i pieniądze. O ileż cenniejsza jest mądrość, ach...

Spróbujcie wyobrazić sobie ludzi, których los obdarzył wyjątkowym darem; darem, który przejawia się tym, iż za pomocą wypowiadanych na głos słów są w stanie wpływać na nieświadomych niczego słuchaczy. Zapewne zdarzyło się wam chociaż raz w życiu wysłuchać słuchowiska czy audiobooka, na pewno też zauważyliście, że najlepszymi spośród lektorów bywają aktorzy, gdyż z racji wykonywanego zawodu, przez lata praktyki, nabyli unikalną zdolność intonowania.

Teraz pomyślcie, że taki Lektor byłby w stanie rozpalić w was pragnienie do dalszego czytania, odkrywania, zdobywania, a nawet -- byłby w stanie was zaprogramować w taki sposób byście nawet o tym nie wiedząc, uczynili dokładnie to, czego od was oczekuje. Trochę to przerażające, czyż nie? Pachnie na odległość praniem mózgu, czystą hipnozą. Zapewne żaden z was nie chciałby byś poddany takiemu zabiegowi. Ale co jeśli wam powiem, że w świecie pana Jona Campelli istnieją także tzw. Odbiorcy, którzy potrafią podłączyć się pod umysł czytającego, uwalniając w nim nieznane dla niego samego emocje, pragnienia, tak iż czytana książka zdaje się być najwspanialszą w jego życiu przygodą i gdy się budzi jest pewien, że to jego własna idea? Wówczas, przy wspólnym wysiłku, mogą Oni np. zasugerować komuś, że zamykanie małej biblioteki na prowincji, to niekoniecznie dobry pomysł...

Nie ulega jednak wątpliwości, że większość ludzi raczej nie grzeszy uczciwością, a dobre maniery już dawno wyszły z mody, tak więc poza dobrymi bohaterami, do których należą Jon, Iversen oraz pewna rudowłosa Odbiorczyni, Katherina, znajdą się i tacy, którzy dar przekazywania, postanowią użyć w złym, destruktywnym celu. Chociaż książka "Biblioteka cieni" nie jest kryminałem, niemal z biegu zostaje wypowiedziane podejrzenie, iż Luca Campelli nie odszedł w naturalny sposób z tego świata. Oczywiście dla policji wszystko jest jasne, ale znając obyczaje czy też możliwości Lektorów i Odbiorców, nie trudno się domyślić, że Luca poniósł śmierć za sprawą któregoś z nich. Sam był jednym z najlepszych Lektorów, miał końskie zdrowie, nie był przesadnie stary, a przy tym, zawsze trzymał neutralną stronę pomiędzy jedną i drugą "frakcją", które z różnych względów podzieliły się przed laty. Komu zatem mogło zależeć na śmierci tego wspaniałego człowieka, którego jedynym pragnieniem było, ażeby książki nigdy nie odeszły w zapomnienie?

...Don't underestimate the dark matter of the unconscious...

Właśnie przez wzgląd na te specyficzne zdolności głównych bohaterów, chcąc nie chcąc, myślałam w czasie lektury o pewnym filmie. Mam na myśli "Incepcję", Ch. Nolana. Wprawdzie tam mamy do czynienia ze spekulacją nad naturą snu, jednakże główne założenie -- manipulacja -- wydaje się być równie ważne.

Zdarzyło mi się wiele razy "obudzić we śnie". Może i wy doświadczyliście tego surrealistycznego stanu, kiedy budząc się w środku nocy, w pierwszej chwili nie wiecie gdzie, ani kim lub czym jesteście. Ale po chwili wasza tożsamość staje się dla was jasna, jesteście już prawie pewni i spokojni, że to był tylko zły sen, gdy nagle, coś zaczyna się ruszać pod waszą kołdrą... Albo -- jak było w moim przypadku -- sięgacie ręką do zasłony okna, by za nią ujrzeć wlepione w was czerwone ślepia. Budzicie się wtedy z krzykiem, gdyż dopiero wówczas, sen po raz ostatni miał nad wami władzę.

Czy zatem nie jest -- teoretycznie -- możliwe, że ktoś świadomie mógłby przenikać do waszych snów po to, aby kreatywnie je zmieniać, tak byście po przebudzeniu działali niczym nakręcone zabaweczki? Pomyślcie tylko, za darmo, bez stresu, bez obawy wykrycia i konsekwencji. Każdą, dosłownie każdą myśl można by zaprojektować w zaciszu własnego domu, by później zwyczajnie zaszczepić ją w czyimś umyśle. Wówczas nie dziwią zachowania polityków, którzy jednego dnia są biali, a drugiego czarni. Nie dziwi też stale rosnąca liczba samobójców. Bo czym właściwie jest "depresja", jeśli nie upartą, natrętną jak mucha myślą obcego pochodzenia, która drąży w umyśle kanaliki tak długo, aż dopnie swego? A kiedy tak się stanie, no cóż... Sayonara.

Świat, w którym wszystko wydaje się być na opak, nie jest tym, o którym byśmy marzyli, przydarza się co najwyżej po zamknięciu oczu, ale przecież już trzynaście lat temu, w pewnym kultowym* filmie zza oceanu stwierdzono, że najgorsza w tym wszystkim jest niewiedza czy już się obudziliśmy, czy może wciąż śnimy. Witajcie zatem w moim świecie. Ludzie, żyjąc i polegając na innych mają stworzony przez siebie obraz w głowie i przeważnie trzymają się go kurczowo. Boicie się wszak stracić grunt pod stopami, boicie się pójść o jeden krok dalej, dotrzeć poza wszelkie granice, tam, gdzie nie sięgają mapy. To zrozumiałe, jak każde zwierzę, człowiek boi się tego, czego nie pojmuje. Rzeczywistość powinna być zrozumiała, przystępna i taka większości z nas się wydaje. Wszystko ulega zmianie, kiedy przyłapiemy kogoś na manipulowaniu nami. Dochodzi do czegoś w rodzaju sprzężenia zwrotnego. Nagle sami dla siebie stajemy się lustrem, na którego tafli, niczym odciski palców, zaczynają pojawiać się rysy. Jeśli przyjrzycie się im z bliska, czy lepiej -- wsłuchacie w samych siebie, z pewnością dowiecie się kto wami manipulował i dlaczego a wówczas, podobnie jak ja, spojrzycie na cały otaczający świat, to, co wam się przytrafiało, niczym bohaterowie książki Birkegaarda. Prawdziwy problem nie tkwi bowiem w woli działania, błądzeniu, ale w bierności, która zmusza nas abyśmy spoglądali na życie, samych siebie, na innych, bez najmniejszej atencji. Patrzymy, ale nie widzimy. Słuchamy, ale nie słyszymy. Jesteśmy tak dobrze zaprogramowani, że nie wyczuwamy już, kiedy ktoś dodatkowo dokłada nam zmartwień.

Mikkel Birkegaard

Muszę zatem rozczarować tych, którzy być może naczytali się lub przeczytają o książce Birkegaarda kiepskie opinie. W nosie mam, że w swej totalnej głupocie nie byli w stanie docenić jej walorów, zwłaszcza że napisana jest naprawdę przyjemnym językiem, czyta się ją szybko, ale bynajmniej nie sposób szybko o niej zapomnieć, chyba że wasz mózg przypomina mózg kolibra, wówczas macie przechlapane.

Miałam ostatnio nieprzyjemność czytać książkę "Antykwariusz", Juliana Sancheza, baskijskiego idioty, który raczej powinien dalej kopać piłkę na murawie, w czym na pewno jest lepszy niż w pisaniu zajmujących powieści, ale jak znam życie, 3/4 wszystkich jego czytelników w tym zapłakanym kramiku skoczy mi wnet do gardła, bo przecież nie zgadzać się ze zdaniem i wolą większości, to jak z własnej woli zjechać gołą dupą po zardzewiałej tarce.

"Biblioteka cieni" ma w sobie to wszystko, co pasuje pod określenie "przytulnego miejsca". A więc: wysokie i głębokie fotele ustawione blisko rozpalonego kominka; potężne regały z oprawionymi w pachnącą skórę księgami z różnych epok; posępne zamczyska i ukryte pod ziemią miejsca, w których przeprowadza się eksperymenty. Znajdziecie w niej miłość, ale i wyrafinowane złośliwości, przemoc i delikatność; spiski sięgające Starożytności, które zdradzą wam pochodzenie Lektorów i Odbiorców, o czym poniekąd wspominałam przed wyjazdem. Jeśli widzieliście wyżej wymienioną "Incepcję", być może i wam przyjdzie na myśl, jak wiele można by zmienić w tym okropnym świecie, który sami sobie gotujemy, pozwalając tyranom i debilom rządzić jeszcze głupszym stadem. Ludzki mózg jest bowiem niezbadany, to wciąż terra incognita, która kusi i zniewala, przynosi odpowiedzi na pytania, które rzadko mamy odwagę sobie zadać i to przeważnie, we śnie. Chociaż osobiście nie wnikam czy takowe przenikanie jest możliwe, sądzę jednak, że to, co dzisiaj wydaje się niemożliwe, za sto lub pięćset lat może być znacznie prostsze.

Pytanie zatem:  Czy nie warto byłoby zacząć szkolić już dziś ów organ, rozwijać go, uczyć się i szukać coraz to nowych białych plam na mapie rzeczywistości, aby je zapełnić, zamiast stojąc w miejscu, biernie przyglądać się jak głupie cepy w krawatach piszą historię świata za was? Rzeczywistość bowiem nie jest taka, jak się wam wydaje.